ประวัติ 4 ทหารเสือพระราชินี : นางคำสอน สระทอง

ประวัติ : ชื่อ นางคำสอน สระทอง

เกิดเมื่อวันที่ 1 กันยายน พ.ศ. 2482 ปัจจุบันอายุ 82 ปี

ที่อยู่ปัจจุบัน บ้านเลขที่ 42 หมู่ที่ 4 ตำบลโพน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์ 46180

หมายเลขโทรศัพท์ 093 475 4296

ผลงาน :

  1. 1. ได้รับรางวัลชนะเลิศการประกวดกลุ่มทอผ้าไหมดีเด่น ประเภทผ้าไหม ทอ 4 – 8 เส้น จากคณะกรรมการส่งเสริมสินค้าไหมไทย พ.ศ. 2533
  2. 2. ได้รับรางวัลผู้มีผลงานดีเด่นทางด้านวัฒนธรรม สาขาทัศนศิลป์ (ทอผ้าแพรวา) จากคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ พ.ศ. 2535
  3. 3. ได้เป็นผู้นำกลุ่มสตรีทอผ้าแพรวา อำเภอคำม่วง ทอผ้าไหมแพรวายาวที่สุดในโลก 99 เมตร มี 60 ลาย นำไปทูลเกล้าฯ ถวายสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เนื่องในวโรกาสฉลองสิริราชสมบัติครบ 50 ปี พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ณ พระตำหนักภูพานราชนิเวศน์ จังหวัดสกลนคร พ.ศ. 2537
  4. 4. ได้รับการยกย่องเชิดชูเกียรติเป็นศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ประณีตศิลป์ – ทอผ้า) พุทธศักราช 2559

เรื่องราว

            ผ้าแพรวา เป็นภูมิปัญชาของชาวภูไท หรือผู้ไทย เป็นชาติพันธุ์ที่อพยพจากตอนเหนือของลาว มาตั้งถิ่นฐานอยู่ในภาคอิสานของไทย ส่วนมากอยู่กันที่ จังหวัดกาฬสินธุ์ อุดรธานี ร้อยเอ็ด และมุกดาหาร จุดเด่นของชาวภูไทนั้นคือเครื่องนุ่งห่ม ที่มีความละเอียด ประณีต และสวยงาม “ผ้าแพรวา สมัยก่อนนั้นมีสีแดง เป็นสไบพาดไหล่ ใส่กับเสื้อสีดำ สีดำแดงนั้นเป็นเอกลักษณ์ของคนภูไท” คำสอนเล่าที่มาของสีแดงบนผืนผ้า ส่วนลวดลายนั้นก็สืบทอดกันมาแต่บรรพบุรุษ แต่ละบ้านจะมี ผ้าแซ่ว หรือผ้าต้นแบบ เป็นผ้าที่บรรจุลวดลายต่าง ๆ ที่ให้เป็นต้นแบบในการทอผ้าแพรวาแต่ละผืน คำสอนเล่าว่า จะทอลายต่าง ๆ ได้ ก็ต้องมาดูที่ผ้าต้นแบบผืนนี้ จะผิดจะถูกอย่างไร ตรวจสอบได้ที่ผ้าต้นแบบนี้เช่นกัน

แพรวา หมายถึง ผ้าทอที่ยาว 1 วา หรือ 1 ช่วงแขน มีลวดลายผสมกันระหว่างลายขิดและจกบนผืนผ้า การทอแพรวาต่างจากผ้าอย่างอื่นก็คือ ในส่วนการจกซึ่งคือกรรมวิธียกเส้นด้ายยืน แล้วสอดเส้นไหมสีซึ่งเป็นเส้นพุ่งพิเศษเข้าไปในผืนผ้าเพื่อให้เกิดลวดลายนั้น การทอแพรวาแบบผู้ไทจะไม่ใช้อุปกรณ์อื่นช่วย ไม่ว่าเข็ม ไม้ หรือขนเม่น แต่จะใช้นิ้วก้อยจกเกาะเกี่ยว และสอดเส้นไหมสีแล้วผูกปมเส้นด้ายด้านบน โดยลวดลายแพรวา จะอยู่ด้านล่างของผืนผ้าในขณะทอ

ลวดลายที่ปรากฏบนแพรวานั้นประกอบด้วยลาย 3 ส่วน คือ ลายหลัก ลายคั่น และลายช่อปลายเชิง

ลายหลักคือลายขนาดใหญ่ที่ปรากฏบนพื้นที่ส่วนใหญ่ของผืนผ้า แพรวาผืนหนึ่งมีลายหลักประมาณ 13 ช่อง แต่ละช่องมีความกว้างสม่ำเสมอกัน

ลายคั่นหรือลายแถบ เป็นลายขนาดเล็ก กว้างประมาณ 4-6 เซนติเมตร ทำหน้าที่คั่นหรือแบ่งลายหลักแต่ละช่อง

ลายช่อปลายเชิง คือลายตรงส่วนปลายผ้าทั้งสองด้าน ทอติดกับลายคั่น ทำหน้าที่เป็นตัวเริ่มและตัวจบของลายผ้า

แพรวา ดั้งเดิมเป็นผ้าหน้าแคบใช้สำหรับคลุมไหล่หรือห่มสไบเฉียงที่ชาวผู้ไทเรียกว่าผ้าเบี่ยง หญิงผู้ไทมักใช้แต่งกายในโอกาสที่ไปร่วมงานบุญประเพณีหรืองานสำคัญอื่น ๆ สมัยก่อนแพรวาจึงถูกทำเป็นผ้าสไบ เพราะชาวภูไทเชื่อว่าผ้าแพรวานั้นเป็นของสูง จะทำเฉพาะผ้าสไบ เสื้อ แต่ไม่ทำเป็นผ้าซิ่น แต่ปัจจุบันนี้แพรวาไม่ได้เป็นเพียงผ้าสไบพาดไหล่สำหรับหญิงชาวภูไทเท่านั้น เพราะหลังจากที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ รัชกาลที่ 9 ทรงรับสั่งให้ทอผ้าแพรวา พระองค์ยังทรงให้ทอเป็นผ้าซิ่น จากสีแดงสีเดียว ก็ทรงให้ทอหลายสี เพื่อให้คนทั่วไปได้ใช้ และจับต้องได้ ปัจจุบันจึงมีผ้าแพรวาหลากสี หลากลวดลาย บางลายก็ดูทันสมัยขึ้น

        นางคำสอน สระทอง เป็นผู้มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ผลงานด้านการทอผ้าแพรวา จนกระทั่ง เกิดความเชี่ยวชาญและได้พัฒนารูปแบบลวดลายให้สวยงามทั้งแบบดั้งเดิมและแบบสมัยนิยม สามารถประดิษฐ์ลวดลายได้อย่างประณีตงดงาม ได้คิดลวดลายผ้า ค้นลวดลายผ้าแพรวารูปแบบใหม่ ๆ เพิ่มเติม  ตามจินตนาการ อีกทั้งยังได้คิดประดิษฐ์รูปแบบการทอผ้าที่เรียกว่า “เขาลาย หรือ ตะกรอลาย” เพื่อช่วยเพิ่มความสะดวกในการประดิษฐ์ลวดลายแพรวาให้สามารถทอเป็นแบบเดียวกันอย่างเป็นระบบทั้งผืน นับเป็นมิติการทอผ้าที่ก้าวหน้าล้ำยุค นางคำสอน สระทองได้เป็นผู้นำกลุ่มทอผ้าไหมแพรวานำผ้าไหมแพรวายาวที่สุดในโลก 99 เมตร 60 ลาย ขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ และผ้าไหมแพรวาขนาดหน้ากว้างพิเศษ 80 เซนติเมตร ความยาว 9 เมตร จำนวน 10 ลาย รวม 43 แถว ขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทำให้ผ้าไหมแพรวาเป็นที่รู้จักกันแพร่หลาย จากผลงานการทอผ้าที่โดดเด่นสำนักพระราชวังได้มีหนังสือแต่งตั้งให้เป็นครูสอนการทอผ้าที่ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพบ้านกุดนาขาม กิ่งอำเภอเจริญศิลป์ จังหวัดสกลนคร ทำหน้าที่สอนการทอผ้า ด้วยความขยันหมั่นเพียร ซื่อสัตย์ สุจริต และมีคุณธรรม นอกจากนี้ ยังเป็นครูภูมิปัญญาชาวบ้าน บ้านโพน อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์ อีกทั้งทำหน้าที่วิทยากร ที่ปรึกษาให้แก่กลุ่มพัฒนาผ้าไหมแพรวาของบ้านโพนอีกด้วย มีผลงานได้รับรางวัล

(Visited 1 times, 1 visits today)